Белград, во текот на петте дена на одржување на XXI Светски конгрес на економисти, беше едно од најважните места за глобална дебата за иднината на економијата, меѓународните односи, технологијата и јавните политики. Конгресот на Меѓународната економска асоцијација, кој се одржа од 22 до 26 јуни во Сава центар, собра повеќе од илјада учесници од над 80 земји, меѓу кои беа добитници на Нобелова награда, професори од најугледните светски универзитети, истражувачи, претставници на меѓународни институции и креатори на економски политики.
За Србија и за Сојузот на економисти на Србија, кој беше домаќин на Конгресот, овој настан имаше посебно значење. Како што истакна претседателот на Сојузот на економисти на Србија, Александар Влаховиќ, фактот што Светскиот конгрес на економисти првпат се одржа во Југоисточна Европа претставува големо признание за домашната економска струка и потврда за довербата што Меѓународната економска асоцијација му ја укажа на Белград.
Истовремено, одржувањето на Конгресот во Србија го означи и враќањето на овој престижен собир во Европа по речиси две децении. Во време на длабоки промени во глобалниот поредок, Белград стана место на средба на различни академски традиции, економски школи и погледи кон иднината на светот.
Темата на годинашниот Конгрес, „Спротивставени визии за светот: глобализам или национализам, мултилатерализам или билатерализам, демократија или автократија“, отвори прашања кои далеку ги надминуваат рамките на економската теорија. Дискусиите што се водеа за време на Конгресот покажаа дека економијата денес не може да се одвои од геополитиката, технологијата, климатските промени, енергетиката, демократијата и општествената стабилност.
Во Сава центар се разговараше за иднината на глобализацијата, новиот економски поредок, индустриските политики, трговските тензии, односите меѓу САД и Кина, вештачката интелигенција, пазарот на труд, климатските политики, монетарната стабилност, развојот на малите економии и улогата на меѓународните институции во сè пофрагментиран свет.
Посебно внимание привлече учеството на тројца добитници на Нобеловата награда за економија: Ерик Маскин, Естер Дуфло и Жан Тирол. Нивните предавања и учеството во дискусиите му дадоа дополнителна тежина на Конгресот и го потврдија неговото значење во меѓународната академска заедница.
Покрај нобеловците, во Белград говореа и некои од највлијателните економисти на денешницата, меѓу кои Дани Родрик, Елен Реј, Дејвид Аутор, Џин Гросман, Арно Костино, Џастин Јифу Лин, Ралф Оса, Елханан Хелпман, Торстен Персон, Дејвид Јанг, Дејвид Даокуи Ли, Олег Ицхоки, Лоренцо Калиендо, Венди Карлин, Ракел Фернандез и бројни други учесници од универзитети како Харвард, МИТ, Принстон, Јејл, Стенфорд, Беркли, Колумбија, Оксфорд, Пекинг, Универзитетот Цингхуа, London School of Economics и други водечки институции.
Преку пленарни предавања, панели и повеќе од 200 паралелни сесии, Конгресот отвори простор за размена на идеи за тоа како светот ќе се приспособува на новите економски и политички околности. Една од важните пораки беше дека глобализацијата не исчезнува, но се менува. Наместо модел заснован исклучиво на ефикасност и отвореност на пазарите, сè поголемо значење добиваат отпорноста, економската безбедност, регионализацијата и стратешките интереси на државите.
Голем дел од дискусиите беа посветени и на враќањето на индустриската политика. По децении во кои доминираше идејата дека пазарот сам треба да ги одредува насоките на развој, денес и најразвиените економии повторно користат активни државни политики за да ги заштитат стратешките сектори, да развијат нови технологии и да ја намалат зависноста од глобални шокови. Сепак, учесниците укажаа дека таквите политики мора внимателно да се осмислат, да бидат засновани на јасни цели и насочени кон конкретни проблеми, а не кон обичен протекционизам.
Вештачката интелигенција беше една од темите што се провлекуваше низ голем број панели. Економистите разговараа за тоа како AI ќе ја промени продуктивноста, пазарот на труд, образованието, истражувањето и глобалната конкуренција. Додека едни во вештачката интелигенција гледаат голем потенцијал за забрзување на растот и решавање сложени општествени проблеми, други предупредуваат на ризиците за вработеноста, нееднаквоста и концентрацијата на моќ во рацете на мал број технолошки компании.
Конгресот отвори и важни дискусии за климатските политики и декарбонизацијата. Учесниците истакнаа дека климатската транзиција повеќе не е само еколошко прашање, туку и прашање на индустриска конкурентност, фискална стабилност, енергетска безбедност и глобална правичност. Особено беше нагласено дека земјите со различен степен на развој не можат да имаат исти обврски, ниту исти можности за финансирање на преминот кон економија со пониски емисии.
Значаен дел од програмата беше посветен и на прашањата за еднаквоста, положбата на жените во економската професија и правните реформи што овозможуваат поголемо учество на жените на пазарот на труд. Со тоа, Конгресот покажа дека современата економија не зборува само за раст, трговија и финансии, туку и за квалитетот на институциите, општествената вклученост и поправедната распределба на можностите.
Покрај главната програма, посебна вредност имаше и RIDGE Summer School, која се одржа паралелно на Економскиот факултет при Универзитетот во Белград. Млади економисти, докторанди и истражувачи од различни делови на светот имаа можност да ги претстават своите трудови, да добијат коментари од водечки професори и да бидат дел од меѓународна академска мрежа. Со тоа, Конгресот, покрај размената на идеи меѓу афирмирани економисти, отвори простор и за новата генерација истражувачи.
За домашната академска заедница, студентите, институциите и бизнис-секторот, одржувањето на Конгресот во Белград претставуваше единствена можност за непосреден контакт со економисти кои ги обликуваат глобалните дебати и јавните политики. Истовремено, за Сојузот на економисти на Србија, тоа беше потврда дека домашните институции можат да организираат настан од највисок меѓународен ранг.
Во време во кое старите модели се преиспитуваат, а новите сè уште не се целосно обликувани, Конгресот отвори прашања на кои нема да има брзи и едноставни одговори. Но, токму во тоа лежи неговото значење. Тој покажа дека дијалогот меѓу науката, политиката, институциите и бизнисот е неопходен доколку светот сака да пронајде одржливи одговори на предизвиците што го очекуваат.
Затоа, XXI Светски конгрес на економисти ќе остане забележан како еден од најзначајните меѓународни настани одржани во Србија и како момент во кој Белград стана дел од глобалната дебата за економијата на иднината.
